De praatpalen

Hoewel ze op het eerste zicht niet zoveel te maken lijken te hebben met telefooncellen, zijn de praatpalen en hun verhaal er toch nauw mee verbonden. We konden het dus zeker niet nalaten om een beetje informatie over deze palen samen te brengen op deze pagina.

Geschiedenis

Men vond de praatpalen vooral langs de snelwegen, en het zal dan ook niemand verbazen dat de eerste toestellen verschenen een poos na de officiële opening van de autosnelweg Brussel‐Oostende (later E40 genaamd) op 21 april 1956.
Meer precies op 7 mei 1957 werd de eerste noodtelefoon in gebruik genomen. Noodtelefoon zeggen we wel, want van een echte praatpaal zoals we die recent nog kenden was nog geen sprake. Het betrof hier een telefoon zoals men ze vond in de telefooncellen, die was opgehangen in een kastje langs de kant van de weg. Men vond deze om de 4 kilometer, 26 aan elke kant van de weg, voor een totaal van 52 stuks. Een gesprek was toen ook nog te betalen (tarief: 5 frank).

Noodtelefoon 1957 - afbeelding 1
Noodtelefoon 9 bis - kastje
Noodtelefoon 1957 - afbeelding 2
Noodtelefoon 9 bis - oproep

De typische oranje praatpaal zoals we die tot voor kort in Vlaanderen kenden verscheen voor het eerst langs de weg in het Antwerpse, in 1970. 21 exemplaren werden langs de toenmalige E3 (thans E17) geplaatst, van Antwerpen tot Kruibeke. Het bedieningsprincipe bleef al die tijd onveranderd: slechts één druk op de enige aanwezige knop bracht de gebruiker gratis in verbinding met een centrale, die dan eventueel de nodige hulp ter plaatse kon sturen (rijkswacht of politie, ziekenwagen, pechverhelpingsdienst, ...). Het grote voordeel van een oproep via een praatpaal was dat de centralist meteen kon zien van waar de oproep kwam, aldus moest de oproeper niet exact kunnen zeggen waar hij zich bevond, wat kostbare tijd en misverstanden kon besparen.
Men vond de palen ongeveer om de 2 kilometer en dit aan beide kanten van de snelweg (om ten allen tijde te vermijden dat mensen de autosnelweg zouden oversteken). Aan kilometer- en hectometerpaaltjes vond men meestal een klein oranje bordje met telefoonhoorn-icoon en pijl, deze aanwijzing kon men dan volgen om de dichtstbijzijnde praatpaal te vinden.
Ook op drukke gewestwegen, parkings (voornamelijk P&R's), in tunnels en bij verkeersposten kon men praatpalen aantreffen.

Praatpaal 9001
Op 22 augustus 2016 troffen we praatpaal 9001 (met zonnepaneel) aan op de P&R Breendonk.

Ontwerp & techniek

Sinds het begin van de palen stond de firma GET (General Engineering & Trading) uit Malle bijna ononderbroken in voor de realisatie, plaatsing en het onderhoud ervan. Het ontwerp van quasi 95% van de praatpalen is hetzelfde en is vrij eenvoudig: een oranje polyester paal, bovenaan soms voorzien van een zonnepaneel, heeft 2 verwijderbare panelen ("deuren") en rust op een metalen sokkel. Het bovenste paneel bevat een gele drukknop en een metalen rooster waarachter een luidspreker/microfooncombinatie zit. Achter het paneel waren soms ook batterijen te vinden voor de voeding van de praatpaal, al kon dit ook vanop afstand gebeuren. Het bovenste paneel zit op zijn beurt omvat door wat uitstekende randen om enige bescherming tegen omgevingsgeluid te bieden tijdens een gesprek. Soms bevond zich hierboven nog een indicator met enkele lichtjes die de bedrijfsstatus van de paal aangaf (verbonden of niet). Het onderste paneel schermt de technische componenten af. Denk hierbij aan een aansluiting op een communicatielijn (een of meerdere koperparen, ofwel draadloos via het GSM-netwerk), eventueel vergezeld van elektronica voor het optionele zonnepaneel. Aan weerskanten van de paal was een telefoonhoornicoon aangebracht en het identificatienummer van de praatpaal.
Naast het standaardtype van praatpaal waren er nog enkele zeldzame andere versies, waaronder eentje zonder onderkant (dus ongeveer half zo hoog als het standaardmodel) dat aan wanden kon bevestigd worden, bvb in tunnels of viaducten of in geluidsmuren, en een nog kleiner model, niet veel meer dan een rechthoekig doosje, al dan niet met een kap.

Praatpaal (half model)
Praatpaal - "half" model
Praatpaal (klein model)
Praatpaal - klein model

De ons bekendste plaats om deze speciale modellen bij de vleet te vinden was de A12 in de omgeving van Boom. De beelden hierboven zijn afkomstig van Google Street View - © Google.

Stopzetting

Wegens het al maar minderende volume van oproepen via de praatpalen en stijgende onderhoudskosten kwamen de Vlaamse praatpalen medio 2015 in een uitdoofscenario terecht.
Toen in juli 2016 door de Vlaamse overheid beslist werd om de praatpalen echt af te schaffen stonden er nog zo'n 1.350 exemplaren in Vlaanderen. In november 2016 begon men met de effectieve verwijdering. Dit moest normaal voorafgegaan worden door een reclamecampagne, maar hierbij maakte de Vlaamse overheid een beetje een ongelukkige uitschuiver. De campagne, die de potentiële gebruikers van de praatpalen nu verwees naar het noodnummer 112, werd na amper één dag stopgezet.

Reclamecampagne Praapalen op pensioen

Een miscommunicatie tussen twee overheidsdiensten (het Vlaams Ministerie van Mobiliteit en Openbare Werken enerzijds en de Federale Overheidsdienst Binnenlandse Zaken anderzijds) lag aan de bron van het euvel. Het is uiteraard niet de bedoeling dat automobilisten met pech, die verder niet in nood verkeren, het nummer 112 gebruiken. Dit nummer is immers voorzien voor dringende noodhulp.
Op maandag 23 januari 2017 werden de Vlaamse praatpalen definitief uitgeschakeld, hoewel ze nog lang niet allemaal weggehaald waren tegen dan. Voorafgaand aan hun verwijdering werden de palen meestal in een zwarte folie gewikkeld en voorzien van een informatiebericht.

25 praatpalen werden per opbod verkocht, ten voordele van de VZW Vereniging Ouders van Verongelukte Kinderen (OVK). De veiling bracht maar liefst 24.580 euro op, of een kleine duizend euro per paal!
Een aantal andere exemplaren werden voor musea voorbehouden. De rest werd gerecycleerd.

Voor de volledigheid vermelden we nog even expliciet dat enkel de Vlaamse praatpalen verwijderd zijn. Tot nader order blijven de praatpalen in Wallonië behouden. In Nederland zijn ze ondertussen ook verdwenen, in Frankrijk is de afbouw aan de gang. In Duitsland en Luxemburg houden ze vooralsnog stand.

Locaties

Wie interesse heeft om te weten waar ooit praatpalen in Vlaanderen stonden, kan de volgende 2 Excel-bestanden downloaden (situatie op 13 juli 2016):
Locaties praatpalen Antwerpen, Limburg en Vlaams-Brabant
Locaties praatpalen Oost- en West-Vlaanderen
(deze kunnen dienen als richtlijn, maar we vonden zelf reeds meerdere fouten in de bestanden...)